1 czerwca 2026
,Niemcy
Laureaci tegorocznej nagrody Grand Prix LAGB, „MADE arhitekti”, ponownie znaleźli się w centrum uwagi — nie tylko dzięki wysokiej jakości architekturze, ale także dzięki przekonującej wizji znaczenia budownictwa drewnianego dla przyszłości Łotwy. Architekci podkreślają: nowoczesne technologie drewniane pozwalają budować szybko, zrównoważenie i w sposób przyjazny dla planety, jednak droga do momentu, gdy drewniane budynki publiczne staną się na Łotwie normą, jest wciąż skomplikowana.
MADE arhitekti przypominają, że drewno dzisiaj nie jest już materiałem romantyzowanym — to precyzyjna, przemysłowa technologia. Współcześni konstruktorzy i producenci są w stanie zapewnić trwałe, dokładne i szybko wznoszone konstrukcje. „Drewniane domy stosujemy, aby były przyjazne zarówno dla ludzi, jak i dla planety”, podkreślają architekci.
Drewniane budynki stają się jednym z najefektywniejszych rozwiązań w redukcji emisji gazów cieplarnianych. Węgiel zamknięty w ich konstrukcjach sprawia, że budynki te stają się „magazynami węgla”, a ponadto są one o 50–60% lżejsze i mają nawet o 75% mniejszy wpływ na potencjał globalnego ocieplenia.
Paradoksalnie, Łotwa — jeden z największych eksporterów drewna — sama wciąż buduje z tego materiału stosunkowo niewiele. Propozycja Ministerstwa Gospodarki, aby wszystkie budynki państwowe i samorządowe miały drewniane konstrukcje nośne, wywołała w branży sprzeczne reakcje. Wielu specjalistów przyznaje, że jest „w szoku”, ponieważ takie zmiany wymagają zarówno nowej wiedzy, jak i zdolności do porzucenia dotychczasowych praktyk.
Jednym z najbardziej wyrazistych dzieł MADE arhitekti jest nowe drewniane przedszkole w Salaspils. Wygrany w 2018 roku konkurs przerodził się w sześcioletni projekt, w trakcie którego trzeba było pokonać zarówno ograniczenia prawne, jak i różne trudności organizacyjne związane z budową.
W tamtym czasie łotewskie przepisy nie pozwalały na budowę dwupiętrowego drewnianego przedszkola, dlatego rozwiązania szukano w Skandynawii. Szwedzcy specjaliści wraz z architektami pomogli udowodnić, że projekt jest wykonalny i bezpieczny. „To było jak: ‘Skaczemy ze spadochronem?’ — ‘Skaczemy!’ i nie wiedząc, gdzie wylądujemy”, wspominają architekci.
W trakcie realizacji projektu konieczne było zmienianie wykonawców i zmierzenie się z oporem, który wynikał z faktu, że była to pierwsza drewniana budowa na taką skalę na Łotwie. „Bardzo niebezpiecznym momentem jest brak motywacji ze strony generalnego wykonawcy”, opowiadają MADE arhitekti. W takich warunkach kluczowe okazało się wzajemne zaufanie oraz gotowość samorządu do podejmowania odważnych decyzji.
Aby ujednolicić wizję i wzmocnić współpracę, cały zespół projektowy udał się na wizytę do Szwecji. Rzeczywiste przykłady pomogły podjąć decyzje, które na Łotwie początkowo wydawały się zbyt ryzykowne. Również odpowiednie finansowanie projektowania pozwoliło na zaangażowanie wysokiej jakości partnerów — kolejny istotny czynnik sukcesu projektu.
Zainspirowane szwedzkim doświadczeniem, w przedszkolu w Salaspils wprowadzono koncept „No boots! No sugar!”, który oznacza szczególnie przemyślane rozwiązania higieniczne i zdrowotne. Ważna jest tu nie tylko estetyka architektury, ale także niewidoczna jakość — czyste powietrze, nietoksyczne materiały i naturalny zapach drewna.
Architekci podkreślają, że architektura przedszkola to narzędzie inżynierii społecznej, które może znacząco wpłynąć na samopoczucie dzieci i środowisko pracy pedagogów. Dlatego w budynku stworzono przestronne przestrzenie łączące, transformowalne strefy i ciche miejsca, które pomagają redukować stres i hałas.
MADE arhitekti są przekonani: Łotwa powinna dążyć do tego, by stać się liderem w dziedzinie drewnianych budynków publicznych, a nie tylko eksporterem surowców. Przedszkole w Salaspils dowodzi, że innowacyjne, skomplikowane projekty można realizować, jeśli istnieje wola polityczna, profesjonalny zespół i gotowość do wyjścia ze strefy komfortu.
Budownictwo drewniane na Łotwie może stać się nie wyjątkiem, ale nowym standardem — dla dobra ludzi i planety.
